MEYAN KÖKÜ

Yöresel Adları:Meyan Kökü, Piyan, Bıyam, Bıyan, Biyam, Boyam, Boyan, Mayan, Miyan, Payan, Piyam, Tatlı bayram, Tatlı biyan, Tatlı meyan, Tatlı kök, Tatlı miyan
Latince İsmi: Glycyrrhiza glabra L.
Familyası: Fabaceae
İngilizce İsmi: Licorice
Almanca İsmi: Süßholz
Fransızca İsmi: Réglisse

Kullanılan Kısmı: Kökleri (Liquiritiae radix)

Yayılışı: Meyan türleri Avrupa, Güney-Doğu Asya, Orta Amerika, Akdeniz Bölgesi, Rusya, Yakın Doğu ülkeleri ve Türkiye`de yayılmıştır. Nadiren kültürü yapılır. Anadolu`da yaygın diğer bir tür G. echinata dikenli meyveleri ile ayrılır. Bu türden drog elde edilmez.

Etken Billeşikleri: Triterpenik saponinler (glisirizin %2-12, (glisirizinik asit = glisiretik asidin potasyum ve kalsiyum tuzları), 24-hidroksiglisirizin), Sterol (β-sistosterol ve stigmasterol), Flavonoitler (likorisidin, likuiritigenin, izolikuiritigenin, izolikoflavanol, izolikuiritin), İzoflavonoidler (formononetin, glabren, glabridin, glabrol), Hidroksikumarinler (herniarin, umbelliferon, glisikumarin, likopiranokumarin) Uçucu yağ (az miktarda (anetol, estragol, eugenol, hekzanoik asit)) taşımaktadır.

Etki ve Kullanılışı: Kullanımı ile ilgili ilk dokümanlar Eski Asur’daki kil tabletler (yaklaşık M.Ö. 2500) ve Mısır’daki papirüslerdir. Meyan eskiden Arabistan’da öksürük için ve laksatiflerin istenmeyen etkilerini rahatlatmak amacıyla kullanılırdı. Eski İskitler’deki kullanımı Yunanistan’a kadar uzanmaktadır. Yunan doğa bilimcisi Theophrastus (M.Ö. 372-287) meyanın kuru öksürükte, astmada ve bütün göğüs hastalıklarında kullanıldığını rapor etmiştir.
Pliny the Elder (23-79 M.Ö.) meyanın ses açmak için, ekspektoran ve karminatif amaçlı olarak kullanıldığını belirtmektedir. Meyan doğal olarak yetişen tıbbi bitkilerin en önemlilerinden birisidir ve pek çok geleneksel formülün terkibinde bulunur. 1000 M.Ö.’ye kadar meyan doğadan toplanıyordu. Bunun kültürüne ilişkin ilk kayıt Piero de Cresenzi of Bologna tarafından 13. yy da rapor edilmiştir. Kültürü yapılmış kökler yetiştikten üç veya dört yıl sonra toplanır.
Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO), farmakope ve geleneksel tıptaki kullanımları olan üst solunun yolları rahatsızlıkları, ülser, karaciğer rahatsızlıklarındaki kullanımlarını onaylamıştır.
Drog glisirizinik asitten dolayı antienflamatuar, antimikrobiyal ve antispazmodik. Mide ve barsak kontraksiyonunu hafiflettiği için, drastik müshillerle beraber ağrıyı azaltmak amacıyla eskiden beri kullanılmaktadır. Glisirizinik asit deoksikortizon benzeri etkilerinden dolayı mafsal romatizmasında, addison hastalığında, çeşitli enflamasyonlarda ve peptit ülserde kullanılmaktadır. Gırtlaktaki sekresyonu seyrelterek daha az tahriş edici hale getirir. Böylece öksürüğü yatıştırıcı ve ekspektoran olarak kullanılmaktadır. Antienflamatuar etkisi ses kısıklığı giderici olarak kullanılmaktadır. Tatlı lezzetinden dolayı ilaç, şekerleme ve sigara, sanayinde kullanılmaktadır. Kolalı içeceklerin terkibine girer.

Kontrendikasyonları: Yüksek dozlarda (günde 50 g drog’tan 4-6 hafta’dan fazla) safra akımını azaltıcı etkisi, kas tonusunun aşırı artışı, kanda potasyum miktarının azalması ve böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Yan etkileri: Glisirizin, mineralokortikoit aktiviteye sahip olması nedeniyle yüksek dozlarda uzun süre (4-6 hafta’dan fazla) alınması halinde vücuttaki K iyonlarının atılımının artmasına neden olur, Na-K dengesi bozmaktadır. Buna bağlı su miktarı artar, diürez azalır. Bu ise tansiyon yükselmesi ve ödem teşekkülüne neden olur. Droğun kesilmesinden birkaç gün içinde sorunlar kaybolmaktadır.
Yüksek dozlarda ve devamlı alındığı süre içinde (günde 50 g drog’tan 4-6 hafta’dan fazla) potasyumca zengin diyetle (muz, kayısı, patates, kuru üzüm, incir, portakal gibi) beslenmeye dikkat etmelidir.

Başka ilaçlarla etkileşimi: Kortizon ve benzeri ilaçlarla birlikte kullanılmamalıdır.

Gebelik ve Emzirme Döneminde Kullanımı: Bilinen bir kısıtlama yok.

Kulanım Önerisi: Doktor tarafından başka şekilde önerilmediği takdirde, Dahilen; 5-15 g drog/gün. Çay: Günde 3 defa 2 çay kaşığı (1-2g) drog kaynar suya (150 ml) ilave edilir 10 dk bekletilir, süzülür.